Motivasyon Aramadan İş Yapmak

31 Ağustos 2026

Geçen hafta geldiğim, Ekvador’dayım şu an. İşim gereği tesislerimizde birkaç farklı oturumda eğitimler verdim; çevresel konularda nelere dikkat etmemiz gerektiğini, sahada hangi detayların gözden kaçmaması gerektiğini anlattım.

Bu tarz eğitimlerde hep aynı şeyi fark ederim: anlattığın teknik konu ne kadar önemliyse, odadaki insanların o işi neden yaptığını hatırlatmak o kadar önemli. Çünkü saha şartlarında motivasyon dediğimiz şey her sabah kapıdan içeri girmiyor. Sıcak var, vardiya var, yorgunluk var, evinden binlerce kilometre uzakta olmak var. İş yine de yapılıyor.

Burada motivasyon bir lüks, sistem bir mecburiyet

Darius Foroux’nun geçenlerde okuduğum bir yazısında çok tanıdık bir fikir vardı: motivasyon hileleri yenilik üretir ama yenilik geçince geriye hiçbir şey kalmaz; insanı taşıyan şey hile değil, görünür bir “neden” ve tekrar eden bir düzendir. Ben bunu Ekvador’daki arkadaşlarda canlı canlı gördüm. Kimse o sabah sahaya motivasyon konuşmasıyla çıkmıyor; iş tanımı belli, prosedür belli, ekip belli ve herkes neden orada olduğunu biliyor.

Bilim de aynı şeyi söylüyor aslında. Alışkanlık oluşumu üzerine yapılan çalışmalar, bir davranışın otomatikleşmesinin ortalama 66 gün sürdüğünü, kişiden kişiye 18 ile 254 gün arasında değişebildiğini gösteriyor. Yani “birkaç gün dene, alışkanlık olsun” diye bir dünya yok; tekrar var, düzen var, sabır var. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3505409

“Yapamazsın” demenin bizde yarattığı tuhaf etki

Bir de bizde garip bir refleks var, bunu itiraf edeyim. Bize “yapamazsın” deyin, bir kenara çekilin ve izleyin. Damardaki Türk kanı bir bakıyorsunuz devreye girmiş, iş bitmiş, üstüne bir de çay demlenmiş. Bunu romantik bir milliyetçilik olsun diye söylemiyorum; saha insanının ortak inadı bu aslında. Ekvador’da da aynısını gördüm: bir arıza olduğunda kimse motivasyon beklemiyor, herkes işin ucundan tutuyor.

Espriyi bir kenara bırakırsam, bu inadın altında basit bir psikoloji yatıyor. Ryan ve Deci’nin öz belirleme kuramı, insanın bir işe anlam yüklediğinde dış ödüle ya da gaz verici konuşmalara çok daha az ihtiyaç duyduğunu onlarca yıldır anlatıyor. İşin kendisi anlamlıysa, motivasyonu dışarıdan pompalamaya gerek kalmıyor; insan içeriden bir sebeple çalışıyor. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11392867

Ürettiğimiz şeyin gerçek adı

Şimdi yazının en önemli yerine geliyorum, o yüzden burayı dikkatli okumanı isterim. Dünyanın bir ucunda çalışan bu arkadaşlarımız, işlerine gösterdikleri dikkat, özen ve özveri sayesinde arıza yapan bir makineyi bazen 10 dakika, bazen bir saat erken üretime geri veriyorlar. Kağıt üzerinde bu sadece bir “arıza müdahale süresi” gibi görünüyor. Ama gerçek hayatta karşılığı çok başka.

O üretilen enerjiyle belki bir çocuk bilgisayarında oyun oynuyor. Belki bir ev hanımı akşam dizisini izliyor, belki bir baba garajındaki matkabını çalıştırıyor. Ve belki de tam o saatte ameliyatta olan, hayati tehlikesi bulunan bir hastanın cihazları çalışmaya devam ediyor. Kaç kişinin hayatını kurtardığımızı bilmiyoruz; bu sayı hiçbir raporda yazmaz. Ama Dünya Sağlık Örgütü’ne göre dünyada yaklaşık 1 milyar insan, elektriği olmayan ya da güvenilmez elektrikle çalışan sağlık tesislerinden hizmet alıyor. Bu tabloda üretilen her güvenilir kilovatın bir anlamı var. https://www.who.int/news/item/14-01-2023-close-to-one-billion-people-globally-are-served-by-health-care-facilities-with-no-electricity-access-or-with-unreliable-electricity

1788109133637?e=1789603200&v=beta&t=i7861LY1126DtszLI4MQ2pUMikjmbj-gmwEFb9pIlxY Motivasyon Aramadan İş Yapmak — Eğitimden bir diğer kare

Bu yüzden o eğitim salonunda teknik detayların yanına hep şu cümleyi ekliyorum: yaptığımız iş kutsal. Abartı olsun diye söylemiyorum bunu; bir Powership’imizdeki motorun sesinin ardında bir şehrin nefes aldığını düşününce, “bugün canım istemiyor” cümlesi biraz küçük kalıyor. Motivasyona ihtiyacımız yok derken kastettiğim şey tam olarak bu: neden ortadaysa, gaz aramaya gerek kalmıyor.

Motivasyon düşmanımız değil, ama patron da değil

Burada bir itiraz gelebilir: “İyi de motivasyon hiç mi işe yaramıyor?” Yarıyor elbette; motivasyon kapıyı açar, insanı ilk adıma çağırır. Sorun ona patronluk vermekte. Hedefe giden yolda “eğer-o zaman” planları kuranların hedefe ulaşma oranının belirgin yükseldiğini gösteren geniş bir araştırma literatürü var; Gollwitzer ve Sheeran’ın meta analizi bunun klasik örneklerinden. Yani “motivasyonum gelirse yaparım” yerine “şu durum olursa şunu yapacağım” demek, beynin kaçış kapılarını kapatıyor. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0065260106380021

Ben bunu kendi hayatımda da görüyorum. Atomik Alışkanlıklar’ı okurken aklımda kalan ana fikir şuydu: insanı hedefler değil, sistemler taşır. Ben bunu “nedenimi görünür yap, adımı küçült, tekrarı bırakma” diye sadeleştirdim ve sahada da masada da aynı şekilde çalıştığını gördüm. Atomik Alışkanlıklar — James Clear

Sahadan deftere üç küçük not

Ekvador’da otel odasındayken not defterime üç şey yazdım, belki sana da lazım olur. Birincisi: nedenini görünür yap; bir işe başlarken “bu iş kimin hayatına değiyor?” sorusunun cevabını bir yere yaz. İkincisi: kendine bir “eğer-o zaman” planı kur; “yorulursam bırakırım” yerine “yorulursam beş dakika durup devam ederim” de. Üçüncüsü: tekrara güven; 66 gün ortalama demek, iki ay boyunca canın istemeden de o işi yapabilmek demek.

Bu hafta bülteni Ekvador neminin hala üzerimde olduğu bir akşam yazıyorum. Aklımda ise tek bir cümle var: motivasyon gelip geçer, ama neden kalıcıdır; ve bazen o neden, dünyanın bir ucundaki bir makinenin sesini, bir ameliyathane ışığına çeviren insanların sessiz özenidir.

Kaynaklar

Making health habitual: habit formation research (66 gün çalışması) — PMC: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3505409
WHO — Health-care facilities and electricity access: https://www.who.int/news/item/14-01-2023-close-to-one-billion-people-globally-are-served-by-health-care-facilities-with-no-electricity-access-or-with-unreliable-electricity
WHO — Electrification of health-care facilities database: https://www.who.int/data/gho/data/themes/database-on-electrification-of-health-care-facilities
Ryan & Deci — Self-determination theory (PubMed): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11392867
Gollwitzer & Sheeran — Implementation intentions meta-analysis: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0065260106380021

Yayımlanan kategori: Yazılar

Daha fazla YazılarYazılar kategorisinden daha fazla yazı »

Virginia Evans – Muhabbet: Postanenin Önündeki Bayram Kartları ve Bugünün Yalnızlığı

21 Ağustos 2026

Çocukluğum İzmit’te geçti. Bayramdan önce çok net hatırladığım bir sahne var: Eski postanenin önüne, duvara metal raflar koyarlardı. Upuzun raflar… Yüzlerce bayram kartı… İnsan bakmaya doyamazdı.

Uzak şehirlerdeki dostlara, büyüklere kart seçerdik. Hani bir kartı eline alırsın da “bu tam şuna gider” dersin ya… Daha yazmadan bile o insanın yüzü gelir aklına. Sonra zarf, pul, postane kokusu… Bir de o güzel bekleyiş: Kart “yolda”.

Şimdi düşününce şunu fark ediyorum: O kartlar sadece “iyi bayramlar” demiyordu. Aslında çok basit bir şey söylüyordu: “Aklımdasın.” Hem de emekle söylüyordu.

Virginia Evans’ın Muhabbet kitabını okurken bende en çok bu duygu canlandı. Kitap başlarda merakla başladı bende. “Ne olacak?” merakı değil; daha çok “bu insanlar birbirine nasıl dokunuyor?” merakı.

Ama sonlara doğru, o merak yavaş yavaş hüzne döndü. Böyle insanı mahveden bir hüzün değil… Daha çok içini azıcık burkan, ama bir yandan da “tamam ya, hayat böyle işte” dedirten bir hüzün.

Altını çizdiğim şu cümle beni baya durdurdu mesela:

“Düşünüyordum da Harry, yalnız olup olmadığımı sormanın nedeni, bana yalnız olduğumu söylemenin bir yolunu araman olabilir mi?”

Çünkü bazen biri “Yalnız mısın?” diye sorunca, bunu “gel beraber yalnızlığını çözelim” diye sormuyor. Bazen sadece bir şeyi adlandırıyor. Hatta daha kötüsü: Sanki “yalnızsın” demenin kibar yolu gibi.

Ve insanı asıl üzen şey, yalnızlık değil de şu olabiliyor: Yalnızlığın fark ediliyor ama orada kalıyor.

Cümlenin devamı gelmiyor.

Çünkü insanın içinden beklediği o ikinci cümle çok basit aslında: “Yalnızsın… ama ben buradayım.”

Devam gelmeyince, geriye sadece “yalnızsın” kalıyor.

İletişim var, muhabbet yok (bazen)

Bugün iletişim çok. Mesaj çok. Bildirim çok. Emojiler bile var. Ama yine de insan bazen yalnız hissedebiliyor.

Ben bunu şöyle anlıyorum: İletişim artınca muhabbet artmıyor. Muhabbet başka bir şey çünkü. Muhabbet, konuşmak değil sadece; gerçekten “temas etmek”.

İzmit’te postanenin önündeki o metal rafları düşününce… O kartların sayısı bugünkü mesaj trafiğiyle kıyaslanamaz. Ama o kartlar daha “tam”dı. Çünkü içinde niyet vardı. Emek vardı. Beklemek vardı.

Kartın yolda olması bile bir şeydi ya. Sanki karşı tarafa “Sana doğru geliyorum” diyordu.

Şimdi her şey anında gidiyor. Anında gidince de bazen o “sana doğru geliyorum” hissi kayboluyor.

Ben bu kitaptan ne aldım?

Bu kitaptan bende kalan hayat dersi şu:

Yalnızlık çoğu zaman kalabalık eksikliği değil; ‘anlaşıldım’ hissinin eksikliği.

Bir de şu var: Bazen insanlar seni yalnızlığınla baş başa bırakacaklarını bile “muhabbet eder gibi” yapabiliyor. Konuşuyorlar ama değmiyorlar. Sen duyuyorsun ama duyulmuş hissetmiyorsun.

Bu arada bunu yazarken kendime de şunu sordum: Ben hiç birine “yalnız mısın?” diye sorup, aslında ona “yalnızsın” demiş olabilir miyim? Bazen iyi niyetle bile, birinin yalnızlığını hafifletmek yerine sadece tespit ediyor olabiliriz. Bu soru bile insanın dilini daha dikkatli yapıyor.

Kapanış

Kitap bittiğinde bende olaylardan çok bir his kaldı. Bayram kartı hissi.

Hani rafın önünde durursun… yüzlerce kart vardır… ama bir tanesi eline yapışır. Çünkü mesele kartın güzelliği değil; kime gittiğiyle anlam kazanması.

Muhabbet de bence böyle bir şey: Cümle çok, konuşma çok… ama ancak birine “ben buradayım” duygusunu verdiğinde gerçek oluyor.

O yüzden yazıyı şuradan bağlayayım:

Sen en son ne zaman birine “yalnız mısın?” diye sormadan, ona gerçekten “ben buradayım” hissettirdin?

Bu kitabı kimler okumalı / kimler sevmeyebilir?

Kimler okumalı:

“İlişkiler/iletişim” temalı ama bağırmayan, sakin akan kitapları sevenler
Yalnızlık, yakınlık, konuşma ve susma gibi şeylerin altına bakmayı sevenler
Okuduktan sonra “ben bunu birine anlatsam” hissi arayanlar

Kimler sevmeyebilir:

Daha hızlı akan, olay odaklı, “şimdi ne olacak?” temposu arayanlar
Duygu ve atmosferi yüksek, daha içe dönük anlatılardan sıkılanlar
Kitabın bitince insanda bıraktığı “ince sızı” hissini istemeyenler

Yayımlanan kategori: Kitap ve Yazılar

Daha fazla KitapKitap kategorisinden daha fazla yazı »

Daha fazla YazılarYazılar kategorisinden daha fazla yazı »

Başarıya Giden Yolda Herkesin Kaçırdığı Detay

24 Haziran 2026

Geçen hafta sonu Guayaquil’de, “iki saatliğine çıkıp döneriz” diye başladığımız küçük bir plan, bana kendi iş hayatımı hatırlatan garip bir aynaya dönüştü. Şehrin tam merkezinde, neredeyse her yerden görünen bir deniz feneri ve hemen yanında bir kilise var. Oraya çıkmak için 444 basamak tırmanıyorsun. Ve basamakların üstünde numara yazıyor; yani ilerlediğini saklayamıyorsun. Ne kadar yol aldığını da, ne kadar yolun kaldığını da yüzüne vuruyor.

Ben daha 100. basamakta durup nefeslenirken şunu düşündüm: “Bu kadar yorulduysam, daha 344 basamak var. Ben bu işi niye kendime yaptım?” İşin komik tarafı şu: Çıkarken zaman geçmek bilmiyor. İnerken ise birkaç dakika içinde aşağıdasın ve “Az önce neredeydim ben?” diyorsun. Tam burada, hayatın ve işin o tanıdık hissi devreye giriyor.

Biz çoğu zaman yavaşlamayı, yorulmayı, zorlanmayı “yanlış yoldayım” diye okuyoruz. Hâlbuki bazen tam tersi oluyor: Zorlanıyorsun çünkü yükseliyorsun. Sorumluluk artıyor, bakış açısı genişliyor, “kolay” sandığın şeylerin aslında emek istediğini görüyorsun. Yani problem her zaman sende değil. Bazen sadece çıkışta oluyorsun.

Ecuador’la ilgili bana en çok söylenen şey, “Güvenli yerler var, güvenli olmayan yerler var” oldu. Ben kötü bir şey yaşamadım ama ekipteki Ecuadorlu arkadaşlar da aynı şeyi tekrar edince ister istemez kulağını açıyorsun. Bu da başka bir şeye benziyor: İnsan bir hedefe doğru yürürken, etraftan gelen uyarıları bazen büyütüyor, bazen küçümsüyor. Oysa asıl mesele şu: Dikkatini kaybetmeden yürümek. Panik yapmadan. “Ben hallederim” şişkinliğine de kapılmadan.

Benim için o 444 basamak şunu netleştirdi: Büyük şeyler genelde bir anda olmuyor. Bir basamak daha. Sonra bir basamak daha. Ve çoğu gün, motivasyonun değil, sadece “devam etme” kararın iş görüyor.

Şimdi sana küçük bir soru sorayım: Son zamanlarda yorulduğun için “yavaş gidiyorum” dediğin bir şey var mı? Belki de yavaş gitmiyorsundur. Belki sadece çıkıyorsundur.

Bunu nasıl test edebilirsin?

İki pratik şey:

Hedefini değil, bir sonraki basamağını tanımla: “Bu projeyi bitireceğim” yerine “Bugün şu tek dokümanı açıp ilk taslağı çıkaracağım.”
Yorulduğun noktayı ‘dur’ değil ‘ölçüm’ kabul et: “Tıkandım” demeden önce “Şu an kaçıncı basamaktayım?” diye sor.

Çünkü çoğu zaman ilerleme, hızla değil; sayıyla görünür olur.

Yayımlanan kategori: Yazılar ve Youtube

Daha fazla YazılarYazılar kategorisinden daha fazla yazı »

Daha fazla YoutubeYoutube kategorisinden daha fazla yazı »

Sürekli Meşgul Ama Verimsiz misiniz? İşte Çözümü

22 Haziran 2026

Geçen gün sabah kahvemi alıp masaya oturdum. Bilgisayar açıldı, telefon masanın kenarında titreşti, takvim bildirimi düştü. Daha gün başlamadan, içimde görünmez bir kronometre çalışmaya başlamıştı. “Hadi, hadi, hadi…” hissi. Sonra aklıma bir cümle geldi ve garip bir şekilde o kronometrenin sesini kıstı: Pusula, saatten önce icat edildi.

Bu cümle basit gibi duruyor ama ben o gün şunu fark ettim: Biz yıllardır yön yerine hızı ölçüyoruz. Kime sorsan “çok yoğunum” diyor. Ama aynı kişi “neye doğru gidiyorsun?” sorusunda bir an duruyor. Çünkü yoğunluk, bazen sadece tepkisellik oluyor; e-postaya yetişmek, toplantıya girmek, mesaj cevaplamak… Günün sonunda da “çok çalıştım” hissi var ama “iyi bir yere gittim” hissi yok.

Pusula fikri bana bunu hatırlatıyor: İnsan önce yönünü bilmek zorunda. Sonra hız gelir. Hatta hızın anlamı, ancak yönün yanında var. Yanlış yöne hızlandığında verimlilik artmıyor, sadece yorgunluk büyüyor. Bir şeylere yetiştiğini sanıyorsun ama aslında kendinden uzaklaşıyorsun.

Bu konuyu bir de “zaman algısı” tarafından düşününce iş daha ilginçleşiyor. Beatriz Flamini’nin mağara deneyini duymuş olabilirsin: Gün ışığı yok, saat yok, sosyal etkileşim yok. Zihin için “şimdi”yi işaretleyecek pek bir şey yok. Ve o ortamda zaman, dışarıdaki takvimle aynı şekilde akmıyor. İçeride kaldığı süreyi çok daha kısa zannediyor; çünkü beynin zaman dediği şeyi kurabilmesi için çevresel işaretlere ihtiyacı var. Saat, takvim, gün ışığı, ritim, insan sesi… Bunlar yoksa zaman “sabit bir ölçü” olmaktan çıkıyor, daha çok bir his haline geliyor.

Ben buradan şunu aldım: Biz modern hayatta zaman uyaranlarını aşırı artırdık. Her bildirim, her takvim uyarısı, her “kaç dakika kaldı” kontrolü zihne küçük bir sinyal gönderiyor: “Zaman geçiyor.” Bu sinyal arttıkça acele artıyor. Acele arttıkça dikkat dağılıyor. Dikkat dağıldıkça da verim düşüyor. Sonra verim düşüşünü telafi etmek için daha da hızlanıyoruz. Kısır döngü burada başlıyor.

Zamanı uzatmanın tuhaf ama pratik yolu: zamana daha az bakmak

Bunu “teknolojiden kaç” romantizmi gibi anlatmak istemiyorum. Benim derdim daha pratik: Zaman uyaranlarını azaltınca, aynı sürede daha fazla iş yapmaktan ziyade, aynı sürenin içini daha dolu yaşamak mümkün oluyor. Çünkü zihin tek bir şeye gömüldüğünde, zaman akıyormuş gibi değil; yapılacak iş taşınabilirmiş gibi hissediyorsun. Akşam olduğunda da “bugün ne yaptım?” sorusunun cevabı daha net oluyor.

Ben bunu kendimde denediğimde üç küçük şey işe yaradı:

Günün ilk 30 dakikasında saat bakmamak. Bu, günün tonunu aceleyle değil niyetle kuruyor. Kahve, pencere, kısa bir not… Gün “kaç oldu” diye değil “ben neredeyim” diye başlıyor.
Bildirimleri görünmez yapmak. Telefonu tamamen kapatmak değil; ama ana ekranda zıplayan işaretleri azaltmak. Zihin, sürekli “yetiş” komutunu almıyor.
Günde iki kez yön sorusu sormak: “Şu an neyi hızlandırıyorum?” Bu soru, zamanı değil yönü geri veriyor. Çünkü çoğu gün bizi yoran şey işin kendisi değil, yanlış şeye hız vermek oluyor.

Küçük bir deney

Önümüzdeki 3 gün için günde 60 dakika seç. O 60 dakikada saat yok. Bildirim yok. “Kaç dakika kaldı” yok. Sadece tek bir iş var. Sonra günün sonunda şunu yaz: “Bu 60 dakika bana nasıl hissettirdi?”

Bu deneyi yaptığında muhtemelen şunu fark edeceksin: Zaman aynı zaman. Ama senin zihnin farklı bir ritim buluyor. Ve ritim bulunduğunda, verimlilik bir “zorlamadan” çıkıp daha doğal bir şeye dönüşüyor.

Çünkü pusula saatten önce icat edildi. Yani önce yön. Sonra hız. Sonra da belki, o çok aradığımız dinginlik.

Yayımlanan kategori: Yazılar ve Youtube

Daha fazla YazılarYazılar kategorisinden daha fazla yazı »

Daha fazla YoutubeYoutube kategorisinden daha fazla yazı »

Algernon’a Çiçekler – Daniel Keyes

21 Mayıs 2026

Gözlerimi açar açmaz soğuk duş alıp metabolizmamı şoka soktuğum, ardından Hindistan cevizi yağı damlatılmış kahvemi yudumlarken bir yandan da 2x hızında “Girişimcilikte Sınırları Aşmak” temalı bir podcast dinlediğim o mükemmel sabahlardan birinde değildim. Hayır, tam tersine; alarmı üç kez ertelediğim, kahveyi taşırıp ocağı batırdığım ve dünün yorgunluğunu üzerimden atamadığım oldukça “insani” bir sabahtı.

Günümüzde hepimiz, sürekli yeni bir işletim sistemi güncellemesi bekleyen ayaklı akıllı telefonlar gibi yaşamaya başladık. Etrafımız bitmek bilmeyen bir kişisel gelişim çığlığıyla yankılanıyor: Daha üretken ol, hafızanı hackle, zaman yönetiminde ustalaş, potansiyelini ateşle! Kendimizi durmaksızın bir üst versiyona (Sürüm 2.0, 3.5, Pro Max) yükseltme telaşındayız. Sanki içimizde sürekli daha hızlı dönmesi gereken bir çark var ve biz o çarkta durmadan koşuyoruz.

Peki ama zihinsel kapasitemizi artırma ve her anı verimli kılma yarışının sonu tam olarak nereye varıyor?

Zekanın Soğuk ve Yalnız Zirvesi

Geçtiğimiz günlerde, bu bitmek bilmeyen “daha iyi ol” bildirimlerinden ve ekranların sonsuz kaydırmacasından biraz olsun uzaklaşmak istedim. Yaklaşık bir aydır kitaplığımda duran ve epeydir ertelediğim Algernon’a Çiçekler kitabını okudum bu hafta. Ve inanın bana, o sayfaların arasında bulduğum şey, onlarca modern kişisel gelişim seminerinin veremeyeceği kadar ağır, çarpıcı ve gerçek bir dersti.

Eğer kitaba yabancıysan, kısaca bahsedeyim: Hikaye, düşük bir IQ’ya sahip olan ama etrafındaki herkesi saf bir sevgiyle kucaklayan Charlie Gordon’un, deneysel bir ameliyatla (tıpkı laboratuvar faresi Algernon gibi) bir dehaya dönüşmesini anlatır.

Ancak asıl sarsıcı olan Charlie’nin zekasının stratosfere çıkması değil, zihni yükselirken duygusal dünyasının ve insan bağlarının nasıl yere çakıldığıdır. Charlie zeki biri oldukça, eskiden dost sandığı insanların aslında onunla nasıl alay ettiğini fark eder. Dünyanın sandığı kadar masum olmadığını anlar. Fakat daha da trajik olanı, zekası arttıkça kendi de kibre yenik düşer; tahammülsüzleşir, insanları küçümser ve zekasının o soğuk, ulaşılmaz zirvesinde yapayalnız kalır.

Şefkatle harmanlanmayan saf zeka, insanı ısıtan bir ateş değil, etrafındaki her şeyi yakan bir yangına dönüşür.

İş Dünyasında Charlie Sendromu

İşte tam burada, iş dünyasına ve kişisel gelişim saplantımıza tutulan muazzam bir ayna var. Şirketlerde ve profesyonel hayatta hep en “zeki”, en “analitik”, en “verimli” olanı alkışlıyoruz. İnsan duygularından arınmış, verileri saniyeler içinde işleyen, hiçbir zafiyet göstermeyen o kusursuz “iş makinelerine” hayranlık duyuyoruz. Analitik zeka (IQ) göklere çıkarılırken, empati ve duygusal zeka (EQ) hala özgeçmişlerin en alt satırında, hobiler kısmının hemen üstünde sevimli bir detay olarak kalmaya devam ediyor.

Bir düşün; toplantı odalarındaki o en zeki, olayları en hızlı çözen ama aynı zamanda en kırıcı, en tahammülsüz olan profesyonelleri gözünün önüne getir. Zekalarıyla herkesi eziyorlar ama günün sonunda kimse onlarla aynı takımda olmak, aynı projede çalışmak istemiyor. Çünkü insan, doğası gereği optimize edilmiş bir makineyle değil, kusurları olan, anlayan ve hisseden bir başka insanla bağ kurmak ister.

Zeka, bir kapıyı açabilir; ama o odanın içinde kalmanı sağlayan şey karakterin ve empatindir.
Bilgi, sana gücü verebilir; ama o gücü yıkıcı değil yapıcı kullanmanı sağlayan şey vicdanındır.
Verimlilik, sana zaman kazandırır; ama o zamanı kiminle ve nasıl geçirdiğin hayatının kalitesini belirler.

Algernon’un Labirentinden Çıkış

Bugün, hepimiz o sonsuz gelişim labirentinin içinde birer Algernon gibiyiz. Labirenti her gün biraz daha hızlı çözüyor, peynire biraz daha çabuk ulaşıyoruz. Daha çok kitap özetini 2x hızda dinliyor, daha çok “yapılacaklar” listesinin üzerini çiziyoruz.

Ama belki de durup kendimize şu soruyu sormalıyız: Zihnimizi mükemmelleştirmeye çalışırken, bizi insan yapan o sıcak, kusurlu ve kırılgan yanlarımızı nerede unuttuk?

Sürekli “daha iyi” olmaya çalışmak elbette kötü değil. Ancak bu yolculukta, başarıyı sadece zekayla, hızla ve verimlilikle ölçmek; hayatı bir Excel tablosuna indirgemektir. İnan bana, günün sonunda hatırlanacak olan ne kadar zeki olduğun ya da labirenti ne kadar hızlı çözdüğün olmayacak. İnsanların aklında kalan tek şey, onlara kendilerini nasıl hissettirdiğin olacak.

Bu hafta sonu, podcastleri normal hızına al. Bırak kahven taşsın, bırak o mail yarım saat geç gitsin. Kendi zihninin labirentinde koşuşturmayı bir anlığına bırak ve masanın üzerindeki o çiçekleri sulamayı hatırla. Çünkü kusursuz bir zeka takdir edilir ama sadece gerçek bir kalp sevilir.

Yayımlanan kategori: Kitap ve Yazılar

Daha fazla KitapKitap kategorisinden daha fazla yazı »

Daha fazla YazılarYazılar kategorisinden daha fazla yazı »

Hayatım, bugün şu koltukçulara bir bakalım mı artık?

17 Mayıs 2026

Cumartesi sabahı… Çayınızın dumanı tütüyor, güneş içeri süzülüyor ve önünüzde dinlenmek için koca bir hafta sonu var. Tam bu huzur balonunun içinde süzülürken o tanıdık, masum ama bir o kadar da tehlikeli cümle yankılanıyor: “Hayatım, bugün şu koltukçulara bir bakalım mı artık?”

İşte o an anlıyorsunuz ki; hafta sonunuz dinlenerek değil, endüstriyel florasan ışıkları altında, metrelerce uzayan teşhir alanlarında ve taze MDF kokuları arasında geçecek.

Bizim de görevimiz basit görünüyordu: Ailecek mobilyacı mobilyacı gezecek, eskimiş, yayları inceden şarkı söylemeye başlamış ama bedenimizin şeklini ezbere bilen o sadık koltuklarımızı yenileriyle değiştirecektik. Ancak mağazadan mağazaya, stanttan stanta savrulurken eşimin o onaylayan bakışını bir türlü göremedik.

“Bunun kumaşı yazın terletir,” “Şunun ayakları çok robotik duruyor,” “Bu da dişçi bekleme salonu koltuğuna benziyor…”

Peki ama o pırıl pırıl mağazaların içinde bir türlü aradığımızı bulamamamızın sebebi neydi? Sadece basit bir kararsızlık mı? Hiç sanmıyorum.

Sonsuz Seçenekler Cehennemi

Asıl suçlu, modern çağın en büyük illüzyonlarından biriydi: Seçenek bolluğu.

Eskiden işimiz ne kadar kolaydı; “kahverengi” ve “lacivert” arasında bir seçim yapar hayatımıza devam ederdik. Şimdi mağazaya girdiğinizde “antrasit grisi”, “gece mavisi”, “vizon” ve “pudra” dörtgeninde varoluşsal krizler yaşıyoruz. Psikolojide buna Seçim Paradoksu (Paradox of Choice) deniyor. Seçeneklerimiz arttıkça özgürleştiğimizi sanıyoruz ama aslında tam tersi oluyor; zihinsel olarak felç geçiriyoruz.

Önümüze serilen o devasa ihtimaller okyanusunda, seçeceğimiz şeyin “kusursuz” olmasını istiyoruz. Ve o kusursuzluk ihtimalini kaçırma korkusu yüzünden, aslında gayet güzel olan hiçbir şeyi seçemez hale geliyoruz.

“Yeterince İyi” Olana Razı Gelememek

Bu bitmek bilmeyen koltuk avı, aslında hayatımızdaki pek çok büyük kararın, kariyer adımlarımızın veya ticari vizyonumuzun mikro bir simülasyonu. İş dünyasında ya da kişisel projelerimizde de aynı “mağaza mağaza gezme” halini yaşamıyor muyuz?

Sürekli “daha iyi bir fırsat”, “daha kusursuz bir iş planı”, “daha mükemmel bir zamanlama” arıyoruz. O muhteşem ilhamın gelmesini beklerken, elimizdeki harika projenin taslağını bile oluşturamıyoruz. Müşterilerimize bir hizmet sunarken “ne kadar çok seçenek verirsem o kadar çok satarım” yanılgısına düşüyoruz.

Oysa iş dünyasının o meşhur reçel deneyini hatırlayın: Bir markette müşterilere 24 çeşit reçel sunulduğunda insanlar sadece tadım yapıp geçiyor. Ancak seçenek sayısı 6’ya düşürüldüğünde satışlar kelimenin tam anlamıyla patlıyor. Çünkü beyin, karar yorgunluğundan (decision fatigue) kaçmak istiyor. İnsanlar sonsuz olasılıkların ağırlığı altında ezilmek değil, kendilerine en uygun olana kolayca ulaşmak istiyor.

Eski Koltuğun Güvenli Limanı

Bir de işin pek konuşulmayan duygusal boyutu var. Eşimin hiçbir şeyi beğenmemesinin ve o yeni koltuğu bir türlü evimize sokamamamızın altında yatan gizli bir direnç… Yeni bir şey seçmek, eskisini bırakmayı gerektirir.

O eski, çökmüş koltuk aslında bizim konfor alanımızdır. Orada izlenen filmlerin, edilen uzun sohbetlerin, hastayken kıvrılıp yatmaların bir hafızası vardır. Yeni ve gıcır gıcır bir koltuk takımı, bilinmezliği temsil eder. Hayatımızda, işimizde ya da ilişkilerimizde değişiklik yapmaya çalışırken de en çok bu bilinmezlikten korkarız. Eski alışkanlıklarımız, bizi yoruyor da olsalar bize tanıdıktır. Yeni bir düzene geçmek, “kusursuz olanı bulana kadar” ertelenmesi gereken, zihnin ustaca icat ettiği tatlı bir bahanedir.

Cumartesi Sendromundan Çıkış Stratejisi

Eğer siz de hayatınızın herhangi bir alanında—ister bir hafta sonu mobilyacı gezerken, ister yeni bir kariyere adım atarken—bu felç olma halini yaşıyorsanız, işte size zihninizi hafifletecek birkaç taktik:

Filtrelerinizi Önceden İnşa Edin: Seçenekler denizine (veya yeni bir projeye) dalmadan önce “olmazsa olmaz” üç net kriterinizi yazın. Çerçeveniz belli olsun. Bu sınırların dışındaki her şeye gözünüzü kapatmayı öğrenin.
‘Maksimize Eden’ Değil, ‘Tatmin Olan’ Olun: Mükemmeli arayanlar her seçeneği incelemek zorundadır ve günün sonunda hep “Acaba diğerini mi alsaydım?” zehriyle yaşarlar. İhtiyacınızı karşılayan, kriterlerinize uyan ilk “yeterince iyi” seçeneği kucaklayın ve enerjinizi hayatın kendisine saklayın.
Karar Kasınızı Dinlendirin: Karar vermek sandığınızdan çok daha fazla zihinsel enerji tüketir. Önemli kararları sabah, zihniniz henüz tazeyken alın. Yorulmuş bir zihinle akşamüstü hayatınızın dönüm noktalarında (veya mobilya mağazalarında) dolaşmayın.

Biz o hafta sonu o koltuğu alabildik mi? Hayır. Akşamın ilerleyen saatlerinde, ayaklarımıza kara sular inmiş ve zihnimiz tamamen tükenmiş bir şekilde evimize döndük. Kendimizi o eski, yayları hafiften batmaya başlamış ama bizi bizden iyi tanıyan sadık koltuğumuza attık. Bir süre daha onunla idare edeceğiz gibi duruyor.

Ama en azından artık biliyoruz: Aradığımız şey kusursuz bir mobilya değil, arayışı sonlandırmanın getireceği o hafiflik hissiydi. Ve bazen, sırf karar vermekten kaçınmak bile başlı başına konforlu bir sığınaktır.

Şimdi siz de kahvenizi alın, ister eski ister yeni olsun, hayatınızdaki en sevdiğiniz köşeye geçin ve o “kusursuzluğu” aramaya kısa bir mola verin. İnanın bana, mükemmel fırsatlar (ve gürgen iskeletler) biraz bekleyebilir.

Yayımlanan kategori: Genel ve Yazılar

Daha fazla GenelGenel kategorisinden daha fazla yazı »

Daha fazla YazılarYazılar kategorisinden daha fazla yazı »

Pazar Sabahı Gelen O Hayalet Bildirim: Zihinsel Özgürlük İlanı

15 Mayıs 2026

Pazar sabahı saat 10:30. Elinizde taze demlenmiş, dumanı üzerinde tüten bir kahve; arka planda belki pazar kahvaltısının o vazgeçilmez sakinliği… Her şey kağıt üzerinde kusursuz. Ancak tam o sırada, zihninizin ıssız bir köşesinden o tanıdık ve davetsiz ses yükseliyor: “Acaba o sunumun girişini mi değiştirseydim?” ya da daha kötüsü, telefonun ekranı anlık bir ışıkla aydınlanıyor ve kalbiniz o bildik, hafif çarpıntıyla ritim değiştiriyor.

Tanıdık geldi mi? Bedenen salondasınız ama ruhen hala açık ofisin dördüncü masasındaki o hafif gıcırdayan sandalyede oturuyorsunuz. İşte biz buna “hayalet mesai” diyoruz.

Modern dünyada artık eve iş getirmek, koltuğunuzun altına sıkıştırdığınız kalın dosya klasörleriyle olmuyor. O klasörler artık cebimizdeki telefonun içine sızmış, her an patlamaya hazır birer dijital bomba gibi bizimle geziyor. Peki, işten uzak günlerinizde özellikle iş hakkında düşünmeyi nasıl durdurabilirsiniz? Bu sadece bir “dinlenme” meselesi değil, bu bir zihinsel egemenlik mücadelesi.

Zihnin “Arka Plan Uygulamalarını” Kapatmak

Akıllı telefonunuzun şarjı, siz ona dokunmasanız bile neden biter? Çünkü arka planda çalışan onlarca uygulama enerji tüketmeye devam eder. İnsan zihni de tam olarak böyle. Ofisten çıktığınızda “kapat” düğmesine bastığınızı sanıyorsunuz ama “bekleyen projeler”, “cevaplanmamış e-postalar” ve “potansiyel kriz senaryoları” sekmeleri açık kalmaya, yani sizin yaşam enerjinizi emmeye devam ediyor.

Bunun en büyük sebebi, başarımızı ve kimliğimizi sadece yaptığımız işle tanımlamaya başlamış olmamız. Eğer sadece “pazarlama müdürü” veya “yazılım geliştirici” iseniz, hafta sonu bu kimliği bir kenara bırakmak, varoluşsal bir boşluğa düşmek gibi hissettirebilir. Oysa siz, o unvanlardan çok daha fazlasısınız; bir dost, bir gezgin, bir kitap kurdu ya da belki sadece iyi kahve demlemeyi seven o kişisiniz. Zihinsel arka plan uygulamalarını kapatmanın yolu, bu “diğer” kimliklerin tozunu almaktan geçiyor.

Kapanış Ritüellerinin Gizli Gücü

Beynimiz, somut sinyallere bayılır. İşten eve döndüğünüzde kıyafetlerinizi değiştirmek sadece bir hijyen meselesi değil, psikolojik bir üniforma değişikliğidir. Ancak bazen daha radikal hamleler gerekir.

Kendinize sarsılmaz bir “kapanış ritüeli” yaratın. Bu, masanızı toplamaktan tutun da, o günün son mailini attıktan sonra derin bir nefes alıp “Bugünlük bu kadar, sahne kapanıyor,” demek kadar basit ama etkili olabilir. Eğer evden çalışıyorsanız, mesai bittiğinde bilgisayarın üzerini şık bir örtüyle örtmek bile (evet, biraz dramatik ama işe yarıyor!) beyninize “bu alan artık kapalı” mesajını gönderir.

Zihinsel Filtreleme: Stratejik Hamleler

Hafta sonunu bir “pazartesi bekleme odası” gibi yaşamaktan vazgeçmek için şu masaya yumruğunuzu vuran stratejileri uygulayın:

Dijital Sınır Güvenliği: Bildirimleri kapatmak bir lütuf değil, bir haktır. Eğer dünyayı kurtaran bir cerrah değilseniz, o e-postanın cevabı 48 saat bekleyebilir. Kendinize sadece acil durumlar için bir “kırmızı hat” (belki sadece telefon araması) belirleyin ve geri kalan her şeyi dijital sessizliğe gömün.
Aktif Dinlenme Paradoksu: Sadece uzanıp tavanı seyretmek, zihninizin işe kayması için en uygun boşluğu yaratır. Zihin boşluk sevmez; siz onu keyifli bir uğraşla doldurmazsanız, o boşluğu otomatik olarak işle dolduracaktır. Karmaşık bir yemek tarifi denemek, bir enstrümanla boğuşmak veya yeni bir rota keşfetmek zihni “şimdiye” çapalar.
Fikir Kumbarası: Hafta sonu aklınıza harika bir iş fikri mi geldi? Onu hemen bir kağıda not edin ve kendinize şunu söyleyin: “Buna Pazartesi sabah 09:00’da bakacağım.” Yazıya dökülen her düşünce, beyin üzerindeki omuz yükünü kaybeder.

Dinlenmek, En Ciddi İşinizdir

Bir ormancıya sormuşlar: “Eğer bir ağacı kesmek için 5 saatin olsaydı, ne yapardın?” Cevap netmiş: “İlk 4 saatimi baltayı bilemek için kullanırdım.”

İşten uzak günleriniz, sizin baltayı bilediğiniz zamanlardır. Dinlenmeyi bir “zaman kaybı” veya “verimsizlik” olarak görüyorsanız, en büyük verimsizliği zaten yapıyorsunuz demektir. Gerçekten fark yaratan insanlar, sadece çok çalışanlar değil; ne zaman durması ve ne zaman fişi çekmesi gerektiğini en iyi bilenlerdir.

Dünya, siz o iki gün boyunca maillerinizi kontrol etmediniz diye durmayacak. Ama siz o mesafeyi koymayı başarırsanız, Pazartesi sabahı o masaya bir kurban gibi değil, bir oyun kurucu gibi oturacaksınız. Şimdi o telefonu yavaşça masaya bırakın, kendinize bir bardak su alın ve gerçekten “burada” olmanın tadını çıkarın. Hak ettiniz.

Yayımlanan kategori: Yazılar

Daha fazla YazılarYazılar kategorisinden daha fazla yazı »

Işıkların Altında Dans Etmek mi, Çamurda Tırnaklarınla Kazımak mı?

12 Mayıs 2026

Geçen akşam, yağmurun cama vurduğu o klasik salı akşamlarından birinde, evde köşeme çekilmiş televizyon kanalları arasında öylesine geziniyordum. Elimdeki çay çoktan soğumaya yüz tutmuştu. Spor kanallarında, pazar ve pazartesi günü oynanan maçların özetleri, atılan goller ve sahadaki o yoğun atmosferler peş peşe ekrana yansıyordu. Farklı günlerde oynanmış olsalar da, o salı akşamı arka arkaya izlediğim bu iki farklı maçın hissettirdikleri, bana iş dünyası ve kariyer yolculuğumuz hakkında, yüzlerce sayfalık sıkıcı kişisel gelişim kitaplarının anlatamadığı çok sert bir gerçeği fısıldıyordu.

Kanalların birinde, dünyanın dört bir yanından milyonlarca insanın nefesini tutarak izlediği, şatafatın ve astronomik bütçelerin havada uçuştuğu o devasa sahnenin pazar günkü görüntüleri vardı: Barselona – Real Madrid mücadelesi. Kusursuz çimler, atılan her adımın milyonlarca dolar değerinde olduğu bir şov, şampiyonluk şarkıları ve sadece o 90 dakikada dönen akıl almaz bir ekonomi… Herkesin olmak istediği yer tam da orasıydı; kusursuzluğun ve zirvenin ta kendisi.

Fakat kumandanın tuşuna basıp diğer kanala geçtiğimde bambaşka bir dünya dönüyordu. Orada o göz alıcı ışıltı yoktu; ter, inat ve saf bir hayatta kalma güdüsü vardı. Pazartesi akşamı İngiltere’nin o puslu, gri atmosferinde, bir üst lige, yani “büyük sahneye” çıkabilmek için oynanan ölüm kalım savaşının golleri ekrandaydı: Millwall – Hull City maçı. Seyircinin nefesi oyuncuların ensesinde, her ikili mücadele sanki dünyanın sonuymuş gibi yapılıyor. Biri kazanıp Wembley’e gidecek, bir üst sınıfa yükselecek ve belki de bütün tarihi değişecek. Diğeri ise aynı karanlık tünelde bir yıl daha savaşmak zorunda kalacak.

İşte tam o an soğuk çayımı yudumlarken gülümsedim. Çünkü kanallar arasında gezinirken gördüğüm bu iki maçın özeti, bizim kendi kariyer ve iş hayatımızın muazzam bir metaforuydu.

Hepimiz Zirvede Başlamak İstiyoruz (Ama Asansör Bozuk)

İtiraf edelim; bir girişim kurduğumuzda, yeni bir işe girdiğimizde veya kendimize yeni bir hedef koyduğumuzda gözümüz hep o ışıltılı derbilerde oluyor. İstiyoruz ki ilk günden sektörün devleriyle aynı masaya oturalım, LinkedIn profilimizde o afili “CEO” veya “Kurucu” unvanları altın harflerle parlasın. Cam kaplı plazalardaki toplantılar, havalı lansmanlar, bitmek bilmeyen başarı hikayeleri… Yani hepimiz kendi hayatımızın o ihtişamlı El Clásico’sunu oynamak istiyoruz.

Fakat gerçek şu ki dostum; zirvedeki o şık oyunu oynayabilmek için önce alt liglerin o çamurlu, sert ve acımasız atmosferinden sağ çıkman gerekiyor. Kimse sana ilk günden milyarlık bütçeler veya kusursuz bir pazar payı vermeyecek. O çok havalı görünen iş dünyasının arka planında, gece yarısı saat 02:00’de çöken bir sistemi ayağa kaldırmaya çalışmak, huysuz bir müşteriyi sakinleştirmek ve bitmek bilmeyen Excel tabloları arasında gözlerini ovuşturmak var.

Sahne Arkasındaki Gerçek Kahramanlık

O büyük markaların zirvedeki rahatlığı ve prestiji bir günde inşa edilmedi. Bugün milyonluk yatırımlar alan o havalı girişimciler, yıllar önce yatırımcılardan ardı ardına “hayır” cevabı alırken, o gri ve puslu stadyumda pes etmemeyi öğrenenlerdi. Konfor alanının dışında, ter içinde ve köşeye sıkışmış hissettikleri o “play-off” maçlarından sağ çıktıkları için bugün o büyük sahnede dans edebiliyorlar.

Sen de şu an kariyerinin veya işinin o terleten, zorlayıcı döneminde olabilirsin. Belki yazdığın kodlar çalışmıyor, belki beklediğin terfi bir türlü gelmiyor veya o çok inandığın yeni projen henüz istediğin ivmeyi yakalayamadı. Kendini yorgun, zihnen çamura bulanmış ve biraz da umutsuz hissediyor olabilirsin. O anlarda gözünün hep diğerlerinin o gösterişli başarılarına kaydığını, sosyal medyadaki o sahte “kusursuzluklara” bakıp “Neden ben de o sahnede değilim?” diye iç geçirdiğini biliyorum.

Senin Kendi Ölüm Kalım Maçın Hangisi?

İşte tam da burada o profesyonel dersi cebimize koymamız ve hayatımızın merkezine yerleştirmemiz gerekiyor: Zirvedeki maçların estetiği büyüleyicidir ama karakter, o çamurlu sahalarda kazanılır.

Karşılaştığın her kriz, çözdüğün her zorlu problem, müşteriden veya patrondan yediğin her fırça ve ardından masaya koyduğun o harika strateji… Bunların hepsi seni o büyük sahneye hazırlayan direnç testleridir. O zorlu anlar, senin sinir sistemini, iş zekanı ve vizyonunu bir üst lige taşımak için var.

O yüzden bulunduğun yerin kıymetini bil ve içindeki o sert mücadeleyi küçümseme. Zirvenin ışıkları bazen gözünü kamaştırabilir, ama senin asıl odaklanman gereken yer, şu an bastığın o engebeli zemin. Bugün verdiğin o yıpratıcı, kimsenin görmediği savaş; yarın o çok imrendiğin ışıltılı arenaya giriş biletin olacak.

Unutma; büyük başarıların kutlanır ama önce bolca terlemen gerekir. Şimdi derin bir nefes al, kollarını sıva ve sahaya dön. Çünkü senin asıl hikayen, o çamurun tam ortasında, şimdi yazılıyor.

Yayımlanan kategori: Genel ve Yazılar

Daha fazla GenelGenel kategorisinden daha fazla yazı »

Daha fazla YazılarYazılar kategorisinden daha fazla yazı »

İskender Pala – Soygun

3 Mayıs 2026

Bazı romanlar vardır; kapağına bakarsın, “tamam, bu bir macera” dersin. Bir soygun var, bir plan var, bir hedef var; en kötü ihtimalle birkaç ters köşe var, biter gider. Sonra okumaya başlarsın ve fark edersin ki roman aslında senin beklediğin yerden ilerlemiyor. Hikâyenin “olayı” bir elmas gibi dursa da, yazarın derdi bambaşka bir yere akıyordur: insanın niyeti, zaafı, korkusu, hatta bazen küçük bir bakışı bile.

İskender Pala’nın Soygun romanında bende olan duygu tam olarak buydu. Evet, 1826 sonbaharının puslu İstanbul’undayız. Evet, sarayın en değerli mücevherlerinden birine göz diken bir planın içindeyiz. Ama sayfalar ilerledikçe anlıyorsun ki romanın temel gerilimi “soygun yapılacak mı?” değil. Asıl gerilim şu: “Bu insanlar kendilerini hangi noktada ele verecek?”

Romanın başlangıcındaki atmosfer, ben daha ne olacağını tam bilmeden bile bir şey söylüyor. Rüzgâr sert, yağmur serpintili ve şehir sanki sadece sokaklarıyla değil, iç dünyasıyla da karanlık. İnsanların dili başka, yarası başka. Bu da şu hissi veriyor: burada herkes bir şey saklıyor, ama saklanan şey her zaman suç değil. Bazen sevgi saklanıyor, bazen korku, bazen de hayatta kalmak için yapılan küçük pazarlıklar.

soygun-iskender-pala-1024x576 İskender Pala - Soygun

İşin ilginç tarafı, ekip fikrinin de “romantik” bir tarafı var. Zindanda bir müderris, arastada bir mücellit, Kapalıçarşı’da bir elmastıraş… Bu listeyi okurken bile şu soruya gidiyorsun: “Bu insanlar aynı masaya neden oturur?” Çünkü bir araya gelmeleri, yalnızca bir plan kurmak değil; aynı zamanda farklı hayatların birbirine değmesi demek. Ve o değme anlarında, insanın karakteri belli olur.

Hafif spoiler noktasına burada gireyim ama tadı kaçırmayacak kadar. Roman ilerledikçe, “hırsız kim, masum kim, akıl kimde?” sorusu sabit kalmıyor. Sen birini merkeze alıyorsun, sonra küçük bir ayrıntı çıkıyor; bakışın kayıyor. Sonra bir ayrıntı daha çıkıyor, bu sefer “asıl mesele bu muymuş?” diyorsun. Bu, ucuz bir şaşırtmaca değil; daha çok romanın şunu söylemesi gibi: İnsan dediğin şey tek bir sıfatla tutulmaz.

Ve tam burada romanın kalbine oturan soru geliyor: “Peki ya hırsız âşık ise?” Bu cümleyi ilk gördüğümde, itiraf edeyim, “tamam, yazar bir romantik damar eklemiş” diye düşündüm. Sonra fark ettim ki mesele romantizm değil. Mesele, planın en büyük düşmanının dışarıdaki polis ya da saray değil, içeride büyüyen bir duygu olabilmesi.

Çünkü plan dediğin şey soğuk bir akıl ister. Zaman ister, kontrol ister, disiplin ister. Aşk ise bazen tam tersini getirir: kontrolü gevşetir, insanı “haklı” hissettirir, kararları hızlandırır ve bazen de gözünü kör eder. Bu yüzden romanın en iyi çalışan tarafı, bana göre şu: Aşkı “süs” olarak değil, “risk” olarak kullanması. Bir yerde anlıyorsun ki aşk burada, bir karakter özelliği değil; bir kırılma hattı.

Bu noktadan sonra roman, yavaş yavaş “soygun nasıl yapılır?” hikâyesinden çıkıyor ve “insan kendini nasıl ele verir?” hikâyesine dönüşüyor. Birinin dili sürçüyor, birinin eli titriyor, birinin vicdanı uyanıyor. Bazen de tam tersi oluyor: vicdanın sustuğu yerde, insanın aklı daha çok çalışıyor. Okurken şu cümle aklımda dönüp durdu: En iyi planlar bile, insanın içindeki küçük bir çatlakla dağılabilir.

Sonlara doğru (burada da aşırıya kaçmadan) roman, iplerin kimde olduğuna dair daha sert bir gerilim kuruyor. “Azmettirici” sandığın figürle, asıl yönlendiren figürün aynı kişi olmayabileceğine dair bir çizgi beliriyor. Bu, okuru şu soruya mahkûm ediyor: “Ben kimi izliyorum?” Ben bunu seviyorum. Çünkü okur olarak, pasif bir seyirci olmaktan çıkıyorsun; zihnin sürekli ayar yapıyor, sürekli “yeniden okuyor.”

Bu romanı bitirince, bende kalan en pratik soru şuydu: “Bir şeyi çalmaya karar verdiğinde, aslında neyi çalmaya çalışıyorsun?” Para mı? İtibar mı? Özgürlük mü? Birinin gözüne girmek mi? Kendini kanıtlamak mı? Çünkü roman, bir noktada şunu fısıldıyor gibi: Çalınan şey bazen elmas değil; insanın kendi içindeki denge.

Ben bu yüzden Soygun’u sadece bir tarihi polisiye diye değil, “insanın niyetinin nasıl kaydığına” dair bir roman gibi okudum. Ve iyi romanlar zaten bunu yapıyor. Olayı anlatıyor ama olayın arkasındaki insanı da bırakmıyor. İkisini aynı anda yürütüyor.

Kendi adıma şunu merak ediyorum: Sen romanlarda daha çok neyi seversin? Kusursuz planları mı, planı bozan insan hallerini mi?

Yayımlanan kategori: Kitap ve Youtube

Daha fazla KitapKitap kategorisinden daha fazla yazı »

Daha fazla YoutubeYoutube kategorisinden daha fazla yazı »

Ben Asla Susmam!

28 Nisan 2026

Beni o sırmalı kaftanın sıcağında boğduğunuzu, Bursa sokaklarında bağıra çağıra sattığınız o kanlı ciğerlerle öldürdüğünüzü sanıyorsunuz, değil mi? Ben, Kadı Mahmud’un tahtıydım! Onun ilmi, şöhreti, itibarı, Bursa ehlinin ona eğilen boynundaki o eşsiz gururuydum. Oysa o ne yaptı? Gitti, Üftade denen birinin kapısına yüz sürdü. Koca Kadı Mahmud’u, sırf beni ezmek, sırf benim o görkemli sesimi kısmak için sokaklarda ciğerci yaptı! Atının eyerinden inip beni çamura buladığını sandı. Ama siz ey okurlar, bu satırları okuyan zavallılar… Mahmud’un beni yendiği o destana kanıp, kendi içinizdeki “beni” göremeyecek kadar körsünüz. Ben ölmedim. Ben Mahmud’un içinden çıktım, sizin içinize girdim. Ben Ene’yim. Ben, asla susmam!

Eğer Fatih Duman’ın Ene – Sus Ey Nefsim! kitabını okumadıysanız, yukarıdaki giriş size fazla cüretkar gelmiş olabilir. Ancak eseri satır satır, kelime kelime sindirmiş biri olarak söyleyebilirim ki; bu kitabı okuduktan sonra içinizdeki o kibirli sesin tam olarak böyle konuştuğunu fark ediyorsunuz. Fatih Duman, edebiyatımızda çok az yazarın cesaret edebileceği bir işe kalkışmış ve tasavvuf tarihinin en büyük velilerinden Aziz Mahmud Hüdayi’nin tekamül yolculuğunu, onu yoldan çıkarmaya çalışan nefsinin ağzından yazmış.

Bu blog yazısı, sıradan bir kitap incelemesi değil; çünkü Ene, sıradan bir biyografik roman değil. Bu, hepimizin içindeki o gizli firavunla amansız bir yüzleşme.

Kaftanı Çıkarmak, Kibri Kusmak

Kitabı derinlemesine okuduğunuzda, meselenin sadece Bursa kadısı Mahmud’un şeyhi Üftade’ye bağlanması olmadığını anlıyorsunuz. Yazar, “makam ve mevkiden” vazgeçmenin psikolojik ağırlığını o kadar gerçekçi bir zemine oturtuyor ki, okurken nefesiniz daralıyor.

Kadı Mahmud’un o meşhur ciğer satma hadisesi, kitapta alelade bir tarihi anekdot olarak geçiştirilmiyor. O ciğerler aslında Mahmud’un kibri, sırmalı kaftanı ise egosunun zırhıdır. Nefs, her bir ciğer parçasında “Sen Bursa’nın kadısısın, bu rezillik de ne?” diye çığlık atarken, okur olarak ister istemez kendi sırmalı kaftanlarınızı, kendi “kadılıklarınızı” düşünüyorsunuz. Sahi, modern dünyadaki sırmalı kaftanlarımız olan unvanlarımızdan, sosyal medya vitrinlerimizden, “ben”liğimizden ciğer satmak uğruna vazgeçebilir miyiz?

ENE-MUSTAFA-KURT-1024x576 Ben Asla Susmam!

Letafet ve Felaket Arasındaki O İnce Çizgi

Kitabın beni en çok sarsan ve okuma serüvenimi bir tefekkür seansına dönüştüren kısmı, niyetlerin sorgulanış biçimiydi. Eserde çok keskin bir ayrım var: Letafet ve Felaket.

Fatih Duman, nefsin o sinsi fısıltıları arasına şu gerçeği ustalıkla gizliyor: Bir şeyi Allah için yapmak letafettir, nefs için yapmak ise felaket. İnsan, ibadet ederken bile nefsinin oyununa gelebiliyor. Kitaptaki nefs, Mahmud’u günaha çağırarak değil, onu “kendi iyiliğiyle” gururlandırarak vurmaya çalışıyor. İşte yazarın kalemi buram buram psikolojik derinlik kokuyor. Şeytanın sağdan yaklaşması dedikleri o sinsi stratejiyi, edebiyatın en estetik haliyle okuyoruz.

Kitabı Okurken Hissettiklerim

Bir kitabı gerçekten okumak, onunla kavga etmeyi gerektirir. Ene, sizi sürekli köşeye sıkıştıran bir metin. Sayfaları çevirdikçe nefsinizin size nasıl da mantıklı, nasıl da haklı göründüğünü fark edip ürperiyorsunuz. Kadı Mahmud’un Hüdayi olma sancısı, aslında insanın insan olma sancısıdır.

Fatih Duman’ın şu sarsıcı gerçeği yüzümüze vurduğu gibi: “İnsan bazen en çok kendine yenilir.” Bizler dışarıda fethedecek kaleler, savaşacak düşmanlar ararken, asıl düşmanın kendi içimizde kurduğu tahttan habersiz yaşıyoruz.

Son Söz: Bu Kitap Kimler İçin?

Bu kitabı; bir çırpıda okunacak, heyecanlı bir tarihi kurgu arayanlar okumasın. Zira Ene, ağır ağır, duraklayarak, kendi içinize dönüp bakarak okunması gereken bir yüzleşme metni. Eğer “Ben kimim?”, “Kararlarımı alırken konuşan bu ses gerçekten benim iradem mi yoksa nefsim mi?” diye sormaya cesaretiniz varsa, Fatih Duman’ın bu şaheseri kütüphanenizdeki en değerli rehberlerden biri olacak.

Unutmayın; Mahmud nefsiyle savaşırken o ciğerleri sattı. Peki, biz kendi “Ene”mizi susturmak için neyimizi feda etmeye hazırız?

Yayımlanan kategori: Kitap ve Youtube

Daha fazla KitapKitap kategorisinden daha fazla yazı »

Daha fazla YoutubeYoutube kategorisinden daha fazla yazı »

Yazmak: Kaçış mı, Keşif mi?

28 Nisan 2026

Bunu uzun süre “iş yoğunluğu” zannettim. Takvim dolu, bildirimler açık, toplantılar arka arkaya… ve ben her akşam yatağa girerken aynı hissi taşıyordum: Sanki bütün gün bir şeylerin peşinden koştum ama kendime hiç uğramadım.

Sonra bir yerde şunu fark ettim. Zihin karışıklığı artınca, “daha çok düşünmek” çözüm olmuyor. Çünkü düşünmek, aynı odanın içinde dönüp durmak gibi. Ne kadar hızlanırsan, o kadar yoruluyorsun. Yazmak ise kapıyı bulmak gibi. Odanın dışına çıkıp havayı değiştirmek gibi.

Kafka’nın bir cümlesi var ya: “Herkesin kendi yeraltı dünyasından kaçış yolu vardır. Benimki yazmak.” Benim için de tam olarak böyle. Günlük tutmak, bir alışkanlıktan çok daha fazlası. Bazen bir sığınak. Bazen bir ayna. Bazen de kendime açtığım küçücük bir özgürlük alanı.

Günlük tutmak “mükemmel yazmak” değil

Günlük denince birçok kişinin gözünde aynı sahne canlanıyor: Düzgün el yazısı, güzel bir defter, her gün aynı disiplin…

Benim gerçekliğim öyle değil.

Bazı günler iki sayfa yazıyorum.

Bazı günler tek bir cümle.

Bazı günler hiç.

Ve yine de bu, işe yarıyor.

Çünkü günlük tutmanın asıl gücü “edebi” olmakta değil. Kendine dürüstçe bakmakta.

Bir şeyi açıklamak zorunda değilsin.

Mantıklı hale getirmek zorunda değilsin.

Kendini bile ikna etmek zorunda değilsin.

Sadece şunu yapıyorsun: İçinde birikenleri dışarı alıyorsun.

Benim başladığım soru: “Bugün ne biliyorum?”

Bir gün kendime basit bir soru sabitledim.

Kahvemi aldım.

Notlarımı açtım.

Ve yazdım:

“Bugün ne biliyorum?”

Bu sorunun güzelliği şu.

Hem derin, hem sade.

Hem sakin, hem dürüst.

O sorudan sonra, zihnin içindeki sesler birer birer görünür olmaya başlıyor:

Zihnimi kurcalayan endişe ne?

Şu an hangi duyguya sıkıştım?

Hangi şeyi erteleyip duruyorum?

Bir süre sonra “kafam karışık” dediğin şeyin aslında kaç farklı parçadan oluştuğunu görüyorsun. Ve parçalar görünür olunca… yönetilebilir oluyor.

Günlük bir sığınak gibi çalışıyor

Son haftalarda iş yerindeki toplantılarda “verimlilik” kelimesini çok duyduğumu fark ettim.

Verimlilik konuşuluyor.

Süreç konuşuluyor.

Hedef konuşuluyor.

Ama çoğu zaman insan ilişkileri konuşulmuyor.

Günlük burada devreye giriyor.

Çünkü yazdığında, dışarıda sürekli senden istenen “performans”ı bir an bırakıyorsun.

Bir şey yetiştirmiyorsun.

Birine kendini kanıtlamıyorsun.

Sadece kendine dönüyorsun.

Bu yüzden ben günlük tutmayı bazen “terapi gibi” diye tarif ediyorum. Profesyonel bir sürecin yerini tutmaz, ama günlük hayatta nefes aldıran bir alan açar.

Hayatın küçük anları: yazının ham maddesi

Yazmayı sevdiğim bir başka şey daha var.

Günlük sadece iç dünyayı değil, dışarıdaki küçük sahneleri de topluyor.

Geçen gün vapurdayım. Bir martı simidi havada kapıyor.

Ve bir amca arkasından gülerek bağırıyor:

“Afiyet olsun koçuma!”

Bu, büyük bir hikâye değil.

Ama tam da bu yüzden değerli.

Çünkü hayatın ruhu çoğu zaman bu küçük anlarda saklı.

Onları yakaladığında, günün içinden bir parça “insanlık” çıkarıp cebine koymuş gibi oluyorsun.

Defter şart değil: yöntem değil, niyet önemli

Günlük tutmak illa kâğıt kalem olmak zorunda değil.

Çağımızda telefonlar neredeyse uzvumuz gibi.

Neden onu da dijital bir günlüğe çevirmeyelim?

Notlar uygulamasına iki satır.

Bir fotoğrafın altına kısa bir not.

Bazen bir ses kaydı.

Yöntem ne olursa olsun, biriktirdiğin şey ileride dönüp bakacağın kıymetli izlere dönüşüyor. Bazen bir hatıraya. Bazen bir yazının ilk cümlesine.

1 dakikalık başlangıç

Günlük tutmak istiyor ama başlayamıyorsan, çoğu zaman sebep şu: Gözümüzde büyütüyoruz.

Benim en pratik başlangıç formülüm şöyle:

Süreyi küçült: 1 dakika.
Soruyu sabitle: “Bugün ne biliyorum?”
Başlamayı kolaylaştır: aynı yer, aynı saat, aynı kahve.
Kapanışı netleştir: “Bugün bu kadar.”

Bu kadar.

Çünkü süre büyüdükçe, bahane de büyüyor.

Süre küçüldükçe, hareket başlıyor.

Yazmak, sadece seni değil, ilişkilerini de toparlayabilir

Burada küçük ama önemli bir yer var.

Ben günlük tutmayı sadece “kendini tanıma” işi zannederdim.

Sonra şunu fark ettim.

Zihnim netleştiğinde, insanlara da daha iyi alan açıyorum.

Daha az savunmaya geçiyorum.

Daha az “haklı çıkma” derdine düşüyorum.

Daha çok dinliyorum.

Yani günlük, sadece bir not defteri değil.

Bazen daha iyi bir insan ilişkisi için hazırlık.

Son bir soru

Eğer bu yazıyı buraya kadar okuduysan, senden tek bir şey isteyeceğim.

Yarın sabah 1 dakikanı ayır.

Tek bir satır yaz.

“Bugün ne biliyorum?”

Ve sonra kendine şunu sor.

Bu cümle, günün geri kalanını nasıl değiştiriyor?

Yayımlanan kategori: Yazılar

Daha fazla YazılarYazılar kategorisinden daha fazla yazı »

Şey Olmayanlar: Bir Kaybolma Anlatısı

5 Nisan 2026

Byung-Chul Han’ın “Şey Olmayanlar” kitabını okurken, sanki bir aynaya bakar gibi kendi çağımın sessiz çığlıklarını duydum. Kore asıllı Alman düşünür, modern yaşamın en temel sorunlarına değinirken, yalnızca felsefi bir analiz sunmuyor; aynı zamanda kayıp bir dünyanın melankolik şiirine dönüşüyor.

Şeylerin Sessizliği

Han, dijital çağda “şey”lerin nasıl kaybolduğunu, yerlerini “bilgi”nin aldığını anlatıyor. Eskiden bir masa sadece bir masa değildi; bir hikâyeydi, bir dokunuştu, bir bellekti. Ahşabın dokusu, çizikleri, üzerindeki lekeler… Hepsi bir anlatıydı. Şimdi ise her şey bilgiye, veriye, akışa dönüştü. Ellerimiz ekranlara dokunuyor ama hiçbir şeye gerçekten temas edemiyoruz.

Kitabı okurken, kendi hayatımdaki “şey”leri düşündüm. Çocukluğumdan kalma o eski müzik kutusu, annemin el yazısıyla not aldığı yemek defteri… Bunlar birer “şey”di. Şimdi ise her şey bulutta, her şey geçici, her şey değiştirilebilir. Bu geçicilik bize özgürlük vaat ediyor belki ama Han’ın dediği gibi, aynı zamanda bizi yersizsizleştiriyor, köksüzleştiriyor.

Kaybolma ve Tükeniş

Han’ın en çarpıcı tespitlerinden biri, modern insanın “kaybolma” yetisini kaybettiği. Dijital dünyada her an erişilebilir olmak, her an görünür olmak zorundayız. GPS’imiz bizi her an takip ediyor, sosyal medya varlığımız sürekli güncel olmalı. Kaybolmak, kendini kaybetmek artık mümkün değil. Oysa Han’a göre, kaybolma aslında bir buluş biçimidir. Kendini kaybederek yeniden bulursun.

Bu satırları okurken içimde bir burkulma hissettim. Ne zamandır kaybolmamıştım? Ne zamandır hiçbir şeye bakmadan, hiçbir bildirimi kontrol etmeden sadece var olmamıştım? Modern hayatın o sürekli performans baskısı, o “verimli olma” zorunluluğu içinde, kaybolma lüksünü kaybettik.

1_org_zoom Şey Olmayanlar: Bir Kaybolma Anlatısı

Ritüellerin Ölümü

Kitapta en çok etkilendiğim bölümlerden biri ritüellerin kaybından bahseden kısımdı. Han, ritüellerin hayatımıza düzen, anlam ve toplulukluk hissi kattığını söylüyor. Artık her şey bireyselleşti, her şey optimize edildi. Kahve içmek bir ritüel değil, bir kafein ihtiyacı. Yemek yemek bir paylaşma anı değil, bir Instagram görseli.

Bu kayıp, bizi yalnızlaştırıyor. Ritüeller bizi topluluğa bağlayan, bize aidiyet hissi veren unsurlardı. Şimdi ise herkes kendi başına, kendi bireysel optimizasyonu peşinde. Ve bu koşuşturma içinde, yorgun düşüyoruz. Han’ın “tükeniş toplumu” tanımı tam da burada karşımıza çıkıyor.

Bir Umut Var mı?

Kitabı kapatırken sorduğum soru buydu: Peki şimdi ne yapmalıyız? Han, nostaljik bir dönüş çağrısı yapmıyor. Geri dönemeyeceğimizi biliyor. Ama yavaşlama, dikkat etme, “şey”lere ve anlara değer verme çağrısı yapıyor. Belki de çözüm, dijital dünyayı tamamen reddetmek değil ama onunla daha bilinçli bir ilişki kurmak.

Ben de bu kitaptan sonra bazı değişiklikler yapmaya karar verdim. Telefonumu daha az kontrol etmek, bazı anları fotoğraflamamak, sadece yaşamak. Eski şeylere daha çok değer vermek, yeni şeyler edinirken onların “şey” olmasına izin vermek. Belki küçük adımlar ama Han’ın dediği gibi, bu küçük direniş biçimleri önemli.

Son Söz

“Şey Olmayanlar” kolay bir kitap değil. Bazen ağır, bazen melankolik. Ama tam da bu yüzden önemli. Çünkü bize modern hayatın o parlak yüzeyinin altında ne kaybettiğimizi gösteriyor. Ve belki de kayıplarımızın farkına varmak, onları geri kazanmanın ilk adımı.

Bu kitabı herkese tavsiye eder miyim? Evet, özellikle de kendini bu hızlı, geçici, yüzeysel dünyada kaybolmuş hisseden herkese. Byung-Chul Han’ın sözleri rahatsız edici olabilir ama bu rahatsızlık, uyanışın ilk işareti.

Yayımlanan kategori: Kitap

Daha fazla KitapKitap kategorisinden daha fazla yazı »

Senden Daha İyi Değiller — Sadece “Nasıl” Yapılacağını Biliyorlar

10 Mart 2026

Sana çok dürüst bir soru sormam lazım.

LinkedIn’de bir başarı hikayesi okuduğunda, Instagram’da birinin hayatına baktığında ya da kendi alanında inanılmaz işler yapan birini gördüğünde… Aklından ilk geçen şey ne oluyor?

“O farklı. Ona doğuştan bir şeyler verilmiş. Ben o kadar zeki değilim, o kadar şanslı değilim, o kadar bağlantım yok.”

Eğer bu ses tanıdık geliyorsa, bu yazıyı sona kadar oku. Çünkü sana bugün şunu kanıtlayacağım: O insanlar senden daha iyi değil. Sadece “nasıl” yapılacağını biliyorlar.

Fark “nasıl”da.

Youtube videosu için tıkla;

Bir düşünce deneyi yapalım.

Mark Manson, James Clear, Ryan Holiday… Milyonlarca okuyucuya ulaşmış yazarlar. Barış Özcan, karmaşık konuları anlaşılır hale getiren bir içerik üreticisi. TED sahnesinde konuşanlar.

Bu insanlar senden farklı bir beyin mi taşıyor? Farklı bir sinir sistemiyle mi doğdular?

Hayır.

Aynı 24 saatleri var. Aynı korku, şüphe, tereddüt duygularını yaşadılar. Başlamadan önce onlar da bir yerden başladı.

Farkları şu: Belirli bir alanda “nasıl” yapılacağını öğrendiler. Kitapları nasıl yazacaklarını biliyorlar. Okuyucuyla nasıl bağ kuracaklarını biliyorlar. Alışkanlık haline nasıl getireceklerini biliyorlar.

Ve işte burada açık döngümü kapatacağım: Bu “nasıl”ı öğrenmek mümkün. Zaten bu yüzden o insanlar var. İnsanlığın tarihi boyunca ustalar hep vardı ve çıraklar hep onlardan öğrendi.

Adım 1: Ne Konusunda Ustalaşmak İstiyorsun?

İlk adım kulağa basit geliyor ama çoğu insan burada takılıyor.

Hedef “başarılı olmak” değil. Hedef çok somut olmalı.

Yazmak mı? Ne tür yazmak? Blog mu, senaryo mu, kurgu mu? Konuşmak mı? Sunum mu, müzakere mi, hikaye anlatımı mı? Uzmanlaşmak mı? Hangi alanda, hangi derinlikte?

Ben hikaye anlatımını seçtim. Karmaşık fikirleri insanlara ulaştıracak şekilde basitleştirmeyi. Benim için motivasyon şu: iyi anlatılmış bir fikir, bir insanın hayatını değiştirebilir.

Senin motivasyonun ne? Bir dakika dur ve gerçekten düşün.

Adım 2: Ustalardan Öğren

Alanını belirledin. Şimdi soru şu: Kim bu işi en iyi yapıyor ve neden?

Kendine bir soru sor: “Beni bu beceriyi geliştirmeye en çok kim ilham ediyor?”

O isim kafanda belirdi mi? Güzel. Şimdi o kişiyi sadece hayran olmak için değil, öğrenmek için izle.

Mesela ben Barış Özcan’ı izlediğimde şunu not ediyorum: Bir konuya nasıl giriyor? Hangi anda seyirciyi kaybetmeden başka bir fikre geçiyor? Metaforu nerede kullanıyor?

James Clear’dan alışkanlık oluşturmayı, Jordan Peterson’dan derinlemesine düşünmeyi, TED konuşmacılarından sahne hakimiyetini öğrenebilirsin.

Hepsi farklı bir “nasıl”. Ve hepsi öğrenilebilir.

Adım 3: Taklit Et — Ama Kendini Kaybetme

Burada bir uyarı yapmam gerekiyor çünkü insanlar bu adımı yanlış anlıyor.

Taklit etmek, kopyalamak değil.

Birinin cümlelerini kopyalayıp yapıştırmak yanlış. Ama birinin yaklaşımını, ritimini, yapısını inceleyip kendi sesine uyarlamak… Bu öğrenmenin ta kendisi.

James Clear şöyle diyor: “Küçük başla.” Bu bir cümle. Ama o cümlenin arkasındaki sistem, günlük alışkanlıkların nasıl kümülatif etki yarattığına dair yıllarca test edilmiş bir çerçeve.

O çerçeveyi al, kendi deneyiminle birleştir, kendi dünyana çevir. İşte bu noktada kendi sesin doğuyor.

Seninle Dürüst Olacağım

Bazen adım atmak korkutucu. Ben de bilirim bu hissi. “Ya yeterince iyi olmazsam?” “Ya kimse ilgilenmezse?”

Ama şunu hatırlıyorum her seferinde: Uzun yolculuklar her zaman küçük bir adımla başlar.

Ve o adımı atan her uzman, bir zamanlar acemiydi.

Senden daha iyi değiller. Sadece daha önce başladılar ve “nasıl” yapılacağını buldular.

Şimdi sıra sende.

Bu üç adımı uygulayacaksan bugün şunu yap: Ne konusunda ustalaşmak istediğini bir yere yaz. Sadece bir cümle. Oradan başla.

Peki sana bir soru sormak istiyorum: Hangi alanda ustalaşmak istiyorsun ve idolün kim? Yorumlarda yazarsan, birlikte düşünebiliriz.

Eğer alışkanlık oluşturma ve küçük adımların büyük fark yarattığına dair daha fazlasını merak ediyorsan, bir önceki videoda tam bu konuyu konuşmuştum. Oradan devam et.

Yayımlanan kategori: Yazılar ve Youtube

Daha fazla YazılarYazılar kategorisinden daha fazla yazı »

Daha fazla YoutubeYoutube kategorisinden daha fazla yazı »

Biliyorsun Ama Neden Yapamıyorsun

9 Mart 2026

“Spora başlamam lazım” diyorsun. Biliyorsun.

“Kitap okumam lazım” diyorsun. Biliyorsun.

“Erken kalkmalıyım” diyorsun. Yine biliyorsun.

Ama bir türlü yapmıyorsun.

Ve sonra kendini suçluyorsun: “Tembel miyim? İradem mi zayıf?”

Hayır.

Sorun senin karakterin değil. Sorun sisteminle.

Bu yazıda sana dört tuzak göstereceğim. Her biri seni bildiğin şeyi yapmaktan alıkoyan görünmez engeller. Ve en önemlisi: bunları nasıl aşacağız.

Hazırsan başlayalım.

Youtube videosu için tıklayınız:

Bak, ben de bunu yaşadım.

Yıllarca “YouTube kanalı açmalıyım” dedim. Kitaplar okudum, diğer kanallara baktım, konular belirledim. Ama bir türlü başlamadım.

Neden? Çünkü kendime şöyle diyordum:

Önce kamera almalıyım
Önce mikrofon almalıyım
Önce edit öğrenmeliyim
Önce biraz daha araştırmalıyım

Bunlar kulağa hazırlık gibi geliyor, değil mi? Ama aslında hepsi ertelemeydi.

Sonra bir gün şunu duydum: “%100’ü beklemek ilerleme değil, kaçış.”

Ve o an her şey değişti. Telefonla video çektim. Beş kez denedim, altıncısını paylaştım. Mükemmel değildi. Ama başlamıştım.

Bu yazıda seninle dört büyük tuzak paylaşacağım. Her biri seni harekete geçmekten alıkoyan ve belki de farkına bile varmadığın engeller.

Hadi bakalım.

Tuzak 1: Çok fazla hedef koymak.

Bak, belki sen de şunu yaşıyorsundur.

Spora başlamak istiyorsun. Aynı zamanda kitap okumak istiyorsun. Bir de YouTube kanalı açmak istiyorsun. Belki yeni bir dil öğrenmek de istiyorsun.

Ve hepsini aynı anda yapmak istiyorsun.

İşte sorun burada. Çok fazla hedef koyduğunda, seni motive etmiyor. Aksine kilitliyor.

Çünkü hangisinden başlayacağını bilemiyorsun. Ve sonuçta hiçbirine başlayamıyorsun.

Warren Buffett’tan bir hikaye:

Buffett, pilotu Mike Flint’e şöyle demiş:

“Hayatında yapmak istediğin 25 şeyi yaz.”

Mike yazmış.

“Şimdi bunları önem sırasına göre sırala. En üstteki 5 tanesini seç. Geri kalan 20’yi bilinçli olarak kenara koy.”

Mike demiş ki: “Peki o 20 hedefe ara sıra bakarım.”

Buffett cevap vermiş: “Hayır. O 20 hedef senin düşmanın. Çünkü seni asıl 5 hedefinden uzaklaştıracaklar.”

Burası çok güçlü. Hedef sayısı arttıkça odak düşüyor. Odak düştükçe başlama ihtimalin düşüyor.

Çözüm: Hedeflerini azalt. 2-3 taneye odaklan. Geri kalanını “ileride” kategorisine koy.

Tuzak 2: Mükemmeli beklemek.

Bu bence en sinsi tuzak. Çünkü akıllıca görünüyor.

“YouTube’a başlayacağım ama önce kamera almalıyım.”

“Spora başlayacağım ama önce spor kıyafeti almalıyım.”

“Yazacağım ama önce biraz daha araştırmalıyım.”

Kulağa plan gibi geliyor. Ama gerçekte dümdüz erteleme.

Çünkü şunu biliyorsun: En basit telefonla bile içerik üretmeye başlayabilirsin. Spor için mükemmel kıyafete ihtiyaç yok. Evde 10 dakikalık bir egzersizle başlayabilirsin.

Beyin burada çok kurnaz davranıyor. Seni hedefe yaklaştırmak yerine, hazırlık adı altında senden uzaklaştırıyor.

Ben bunu YouTube’da yaşadım. Video çektim. Beğenmedim, paylaşmadım. Birkaç tane daha çektim. Yine beğenmedim, yine paylaşmadım.

Sonra şunu duydum: “%100’ü beklemek ilerleme değil, kaçış.”

Ve anlıyor musun? Eğer bir şey %70 seviyesinde “idare eder” diyorsan, onu gönder. Çünkü kervan yolda düzülür.

Mükemmel başlayarak değil, başlayıp tekrar ederek gelişiyorsun.

Çözüm: %70 hazırsan başla. Geri kalanı yaparken öğrenirsin.

Tuzak 3: Hızlı ödül vs yavaş ödül.

Şimdi asıl işin özüne geliyoruz.

Kitap okumak ve Instagram Reels izlemek arasındaki farkı düşün.

Reels izlemek:

Telefonu açıyorsun
Kaydırıyorsun
Gülüyorsun
Tekrar kaydırıyorsun
Bir dakikada 5-10 video izliyorsun
Her biri sana anında küçük ödüller veriyor

Beyin için: Anında ödül, anında dopamin.

Kitap okumak:

Kitabı alıyorsun
Açıyorsun
Önünde yüzlerce sayfa var
Odaklanman gerekiyor
Bazen anlamak için geri dönüyorsun
Ödül gecikmeli

Beynin ödül sistemi basit çalışıyor: Ödül ne kadar hızlı gelirse, bağlanma o kadar güçlü.

Bu yüzden Reels izlemek kitap okumaktan daha cazip geliyor. Bu bir irade meselesi değil. Bir biyoloji meselesi.

Uzun vadede kitap okumak hayatına çok daha fazla katkı sağlıyor. Ama beyin kısa vadeli ödülü seviyor.

İşte bu yüzden neyin iyi olduğunu bildiğin halde iyi olanı yapmıyorsun.

Çünkü elinde daha hızlı, daha kolay dopamin veren alışkanlıklar var.

Diğer örnekler:

Spor zor, oyun oynamak kolay
Üretmek zor, tüketmek kolay
Yazmak zor, kaydırmak kolay

Sorun istememek değil. Sorun bazı alışkanlıkların doğası gereği daha zor olması.

Peki ne yapacağız?

İyi haber şu: Sistemi değiştirmek için çok büyük devrimler yapmana gerek yok. Küçük ama etkili adımlar yeterli.

Adım 1: Hızlı ödülleri kıs

Reels, Shorts, oyunlar… Bunlar sürekli sana hızlı dopamin veriyor. Eğer hayatında bunlar baskınsa, yavaş ödüllü şeylere başlamak otomatik olarak zorlaşır.

Sistem önerisi:

Önce yapmak istediğin iyi şeyi yap. Sonra hızlı ödülü hak et.

Yarım saat kitap okuduysan, yarım saat Reels izleme hakkın olsun. Ama biri yapılmadan diğerine geçilmeyecek.

Bu şartı koyabiliyorsan koy. Koyamıyorsan, belki bir süre tamamen bırakman gerekiyor.

Adım 2: Alışkanlıkları oyunlaştır

Beyin ilerleme hissini sever. O yüzden bunu kendin için görünür hale getir.

Takvim kullan
Her gün yaptığın alışkanlığa bir çarpı at
Zinciri kırma yöntemini dene (Barış Özcan’dan)

Ben bunu kendi iş hayatımda çok kullanıyorum. Yapmam gereken işleri küçük parçalara bölüyorum. Yaptıkça tik atıyorum. Gün sonunda o listenin dolduğunu görmek inanılmaz motive edici.

Adım 3: Eşiği düşür

Yeni bir şeye başlarken yapılan en büyük hatalardan biri kendini aşırı yüklemek.

Kitap okumaya başlayacağım diye bir oturuşta 100 sayfa okumaya çalışmak
Spora başlayacağım diye ilk gün kendini mahvetmek

Bunlar başta hevesli hissettirse de uzun vadede yıpratır.

Bunun yerine:

5 sayfa okuyacağım diye otur
5 dakika yürüyeceğim diye çık

Çoğu zaman zaten başladıktan sonra devamı geliyor. Bir bakmışsın 50 sayfa okumuşsun, yarım saat yürümüşsün.

Bu akış dediğimiz şey. Akışa girdiğinde işi zorlayarak değil, fark etmeden yapıyorsun.

Ama hedefi en baştan büyük koyarsan, beyin daha başlamadan frene basar.

O yüzden beynini kandır. Küçük başla.

Adım 4: Ortamı ayarla

İrade zayıf, ortam güçlü.

Çevreni alışkanlıklarına göre ayarlarsan başlamak inanılmaz derecede kolaylaşır.

Kitap okuyacaksan, kitabı görünen yere koy
Spor yapacaksan, spor kıyafetini hazırla
Yazmaya başlayacaksan, bilgisayarı açık bırak

Kendinle savaşmak yerine sistemi kendine göre kurarsan işler çok daha akıcı hale gelir.

Tamam, özetleyelim.

Dört tuzak:

Çok fazla hedef → Çözüm: 2-3 hedef seç, geri kalanı bırak
Mükemmeli beklemek → Çözüm: %70 hazırsan başla
Hızlı ödül tuzağı → Çözüm: Önce yap, sonra hak et
Sistemi ayarlamamak → Çözüm: Ortamı alışkanlıklarına göre düzenle

İşte gerçek: Sorun senin karakterin değil. Sorun sistemin.

Kendinle savaşmak yerine, sistemi kendine göre kurarsan, her şey çok daha kolay hale gelir.

Bir sorum var sana: Bu dört tuzaktan hangisine en çok takılıyorsun? Yorumlara yaz, seninle konuşalım.

Görüşmek üzere!

Yayımlanan kategori: Yazılar ve Youtube

Daha fazla YazılarYazılar kategorisinden daha fazla yazı »

Daha fazla YoutubeYoutube kategorisinden daha fazla yazı »

Adı Tatlı, Tadı Buruk Bir “Bizi Hatırla” Hikayesi: Altı Harfli Bir Tatlı

18 Ocak 2026

Şermin Yaşar denince aklımıza genelde o zeki mizahı, kelime oyunları ve güldürürken düşündüren üslubu gelir. Ama “Altı Harfli Bir Tatlı” ile yazar bu sefer kalbimizin tam ortasına, o en hassas olduğumuz yere, “anne-evlat” ve “yaşlılık” sızısına dokunuyor.

İsmi sizi yanıltmasın; bu sadece bir tatlı tarifi kitabı değil (gerçi içinde hayatın tadı da tuzu da var), bu bir “görülme” isteğinin romanı.

Kitabın Konusu Ne?

Romanın başkahramanı Selime Teyze. Hani o bayramdan bayrama aranan, “Bir ihtiyacın var mı?” diye sorulup aslında cevabı dinlenmeyen, varlığıyla yokluğu bir olmuş annelerimiz, teyzelerimiz var ya… İşte o Selime Teyze, bir gün “Artık beklemekten yoruldum” diyor.

Hayatı boyunca çocuklarını, torunlarını, bir telefonu, bir kapı zilini bekleyen Selime; kimseye haber vermeden, pılını pırtını toplayıp sessiz sedasız bir köye kaçıyor. Amacı ne mi? Belki biraz “aranmak”, belki biraz “merak edilmek”, belki de sadece kendi sesini duyabilmek.

Köyde ise yolu, annesiz büyümüş ve kendi yaralarını sarmaya çalışan genç bir kadınla, Meltem ile kesişiyor. Biri evlatlarına hasret bir anne, diğeri anneye hasret bir evlat… Bu iki yaralı kadın, aynı çatı altında birbirlerine şifa olmaya başlıyorlar.

Bir Türk Okur Gözüyle Neden Çok Sevdik?

1. “Bizi” Anlatıyor, Hem de Çok İçten: Bizim toplumumuzda yaşlılık, “bir köşede sessizce oturmak” gibi algılanır ya hani… Şermin Yaşar bu kitapta o sessizliğin çığlığını attırıyor. Selime Teyze’nin iç sesi, sitemleri, beklentileri o kadar tanıdık ki; okurken aklınıza anneniz, anneanneniz geliyor. İster istemez telefonunuza uzanıp “Nasılsın?” diye aramak istiyorsunuz.

2. İsmi Gibi “Tatlı” Ama “Buruk”: Kitabın ismi olan “Altı Harfli Bir Tatlı”, aslında hayatın içindeki o tezatlara bir gönderme. Yazar, acıyı bal eylemeyi, hayatın zorluklarına rağmen ağızda kalan o tatlı tortuyu anlatıyor. Okurken boğazınız düğümleniyor ama sayfayı çevirdiğinizde yüzünüzde bir tebessüm beliriyor.

3. Beklemek Üzerine Bir Ders: Selime Teyze’nin şu cümlesi kitabı özetliyor aslında: “Ben istiyorum ki meşguliyetim olsun. Elimde bir işim olsun. Bekleyecek bir şeylerim olsun…” Bu cümle, modern dünyada unuttuğumuz “vefa” duygusunu bize öyle zarif hatırlatıyor ki, etkilenmemek mümkün değil.

Eleştirel Bir Bakış (Neler Beklememeli?)

Saf Mizah Beklemeyin: Şermin Yaşar’ın Dedemin Bakkalı veya Abartma Tozu gibi kitaplarındaki kahkaha tufanını arıyorsanız, bu kitap yanlış adres. Burada mizah var ama hüzünle harmanlanmış, daha olgun ve daha durgun bir mizah.
Hızlı Bir Kurgu Yok: Kitap, bir aksiyon filmi gibi değil, demlenen bir çay gibi ilerliyor. Olaylardan çok duygular, bakışmalar ve susuşlar var.

Sonuç: Okumalı mısınız?

Eğer “Bugünlerde biraz duygusalım, şöyle beni anlayacak, kalbime dokunacak, okuyunca gidip anneme/büyüklerime sarılmak isteyeceğim bir kitap arıyorum” diyorsanız; hiç durmayın, hemen alın.

Altı Harfli Bir Tatlı, size unuttuğunuz o “ziyaret” borçlarını hatırlatacak, vicdanınızı biraz sızlatacak ama sonunda ruhunuzu temizleyecek bir kitap. Yanına bir bardak çay ve belki bir dilim kek(!) almayı unutmayın. (Ve Meltem’in yerine bu sefer o keki siz yiyin)

Yayımlanan kategori: Kitap

Daha fazla KitapKitap kategorisinden daha fazla yazı »

Hayallerimizdeki O “İstifa” Tuşu: Hyunam-dong Kitabevine Hoş Geldiniz

12 Ocak 2026

Türkiye’de yaşayıp da beyaz yakalı bir iş hayatının içindeyken, “Her şeyi bırakıp güneye inmek” veya “Küçük, huzurlu bir kafe/kitapçı açmak” hayalini kurmayanımız var mıdır? Sanmıyorum. İşte Hwang Bo-reum‘un yazdığı Hyunam-dong Kitabevine Hoş Geldiniz, tam olarak bu hayali gerçekleştirme cesaretini gösteren bir kadının, Yeongju‘nun hikayesi.

Eğer ruhunuz metropol hayatından yorulduysa, bu kitap size Maslak veya Levent plazalarından çıkıp, Karaköy veya Moda’da sakin bir ara sokağa sığınmış hissi verecek.

img_7616_original Hayallerimizdeki O "İstifa" Tuşu: Hyunam-dong Kitabevine Hoş Geldiniz

Hwang Bo-Reum ve Ben.

14.12.2025 Tüyap Kitap Fuarı – İstanbul