Algernon'a Çiçekler - Daniel Keyes

Gözlerimi açar açmaz soğuk duş alıp metabolizmamı şoka soktuğum, ardından Hindistan cevizi yağı damlatılmış kahvemi yudumlarken bir yandan da 2x hızında “Girişimcilikte Sınırları Aşmak” temalı bir podcast dinlediğim o mükemmel sabahlardan birinde değildim. Hayır, tam tersine; alarmı üç kez ertelediğim, kahveyi taşırıp ocağı batırdığım ve dünün yorgunluğunu üzerimden atamadığım oldukça “insani” bir sabahtı.

Günümüzde hepimiz, sürekli yeni bir işletim sistemi güncellemesi bekleyen ayaklı akıllı telefonlar gibi yaşamaya başladık. Etrafımız bitmek bilmeyen bir kişisel gelişim çığlığıyla yankılanıyor: Daha üretken ol, hafızanı hackle, zaman yönetiminde ustalaş, potansiyelini ateşle! Kendimizi durmaksızın bir üst versiyona (Sürüm 2.0, 3.5, Pro Max) yükseltme telaşındayız. Sanki içimizde sürekli daha hızlı dönmesi gereken bir çark var ve biz o çarkta durmadan koşuyoruz.

Peki ama zihinsel kapasitemizi artırma ve her anı verimli kılma yarışının sonu tam olarak nereye varıyor?

Zekanın Soğuk ve Yalnız Zirvesi

Geçtiğimiz günlerde, bu bitmek bilmeyen “daha iyi ol” bildirimlerinden ve ekranların sonsuz kaydırmacasından biraz olsun uzaklaşmak istedim. Yaklaşık bir aydır kitaplığımda duran ve epeydir ertelediğim Algernon’a Çiçekler kitabını okudum bu hafta. Ve inanın bana, o sayfaların arasında bulduğum şey, onlarca modern kişisel gelişim seminerinin veremeyeceği kadar ağır, çarpıcı ve gerçek bir dersti.

Eğer kitaba yabancıysan, kısaca bahsedeyim: Hikaye, düşük bir IQ’ya sahip olan ama etrafındaki herkesi saf bir sevgiyle kucaklayan Charlie Gordon’un, deneysel bir ameliyatla (tıpkı laboratuvar faresi Algernon gibi) bir dehaya dönüşmesini anlatır.

Ancak asıl sarsıcı olan Charlie’nin zekasının stratosfere çıkması değil, zihni yükselirken duygusal dünyasının ve insan bağlarının nasıl yere çakıldığıdır. Charlie zeki biri oldukça, eskiden dost sandığı insanların aslında onunla nasıl alay ettiğini fark eder. Dünyanın sandığı kadar masum olmadığını anlar. Fakat daha da trajik olanı, zekası arttıkça kendi de kibre yenik düşer; tahammülsüzleşir, insanları küçümser ve zekasının o soğuk, ulaşılmaz zirvesinde yapayalnız kalır.

Şefkatle harmanlanmayan saf zeka, insanı ısıtan bir ateş değil, etrafındaki her şeyi yakan bir yangına dönüşür.

İş Dünyasında Charlie Sendromu

İşte tam burada, iş dünyasına ve kişisel gelişim saplantımıza tutulan muazzam bir ayna var. Şirketlerde ve profesyonel hayatta hep en “zeki”, en “analitik”, en “verimli” olanı alkışlıyoruz. İnsan duygularından arınmış, verileri saniyeler içinde işleyen, hiçbir zafiyet göstermeyen o kusursuz “iş makinelerine” hayranlık duyuyoruz. Analitik zeka (IQ) göklere çıkarılırken, empati ve duygusal zeka (EQ) hala özgeçmişlerin en alt satırında, hobiler kısmının hemen üstünde sevimli bir detay olarak kalmaya devam ediyor.

Bir düşün; toplantı odalarındaki o en zeki, olayları en hızlı çözen ama aynı zamanda en kırıcı, en tahammülsüz olan profesyonelleri gözünün önüne getir. Zekalarıyla herkesi eziyorlar ama günün sonunda kimse onlarla aynı takımda olmak, aynı projede çalışmak istemiyor. Çünkü insan, doğası gereği optimize edilmiş bir makineyle değil, kusurları olan, anlayan ve hisseden bir başka insanla bağ kurmak ister.

Zeka, bir kapıyı açabilir; ama o odanın içinde kalmanı sağlayan şey karakterin ve empatindir.
Bilgi, sana gücü verebilir; ama o gücü yıkıcı değil yapıcı kullanmanı sağlayan şey vicdanındır.
Verimlilik, sana zaman kazandırır; ama o zamanı kiminle ve nasıl geçirdiğin hayatının kalitesini belirler.

Algernon’un Labirentinden Çıkış

Bugün, hepimiz o sonsuz gelişim labirentinin içinde birer Algernon gibiyiz. Labirenti her gün biraz daha hızlı çözüyor, peynire biraz daha çabuk ulaşıyoruz. Daha çok kitap özetini 2x hızda dinliyor, daha çok “yapılacaklar” listesinin üzerini çiziyoruz.

Ama belki de durup kendimize şu soruyu sormalıyız: Zihnimizi mükemmelleştirmeye çalışırken, bizi insan yapan o sıcak, kusurlu ve kırılgan yanlarımızı nerede unuttuk?

Sürekli “daha iyi” olmaya çalışmak elbette kötü değil. Ancak bu yolculukta, başarıyı sadece zekayla, hızla ve verimlilikle ölçmek; hayatı bir Excel tablosuna indirgemektir. İnan bana, günün sonunda hatırlanacak olan ne kadar zeki olduğun ya da labirenti ne kadar hızlı çözdüğün olmayacak. İnsanların aklında kalan tek şey, onlara kendilerini nasıl hissettirdiğin olacak.

Bu hafta sonu, podcastleri normal hızına al. Bırak kahven taşsın, bırak o mail yarım saat geç gitsin. Kendi zihninin labirentinde koşuşturmayı bir anlığına bırak ve masanın üzerindeki o çiçekleri sulamayı hatırla. Çünkü kusursuz bir zeka takdir edilir ama sadece gerçek bir kalp sevilir.